eFKa | Fundacja Kobieca

Polki w Sejmie

Przed stu laty sprawa obecności kobiet w parlamentach nie była tak oczywista, jak dziś. Pierwszym krajem, w którym kobiety uzyskały bierne i czynne prawo wyborcze, była Finlandia, w 1906 roku. W ciągu kolejnych siedemdziesięciu lat inne kraje stopniowo dołączały do niej. Polska stosunkowo wcześnie, bo już 12 lat po Finlandii, w 1918 roku, zaakceptowała prawa polityczne kobiet.

W Polsce, podobnie, jak w innych krajach, najbardziej konsekwentnym i wytrwałym rzecznikiem pełni praw politycznych dla kobiet był ruch kobiecy. Na tle europejskich ruchów feministycznych postulaty polityczne polskich feministek były jednak mało widoczne, co współcześnie skłania historyków do twierdzenia, że w Polsce nie było sufrażystek. Tymczasem przyczyną tej ”niewidzialności” była nie słabość ruchu, lecz brak polskiego. Podczas, gdy w Anglii sufrażystki organizowały głośne demonstracje, a Niemki stworzyły organizację na rzecz praw politycznych kobiet, liczącą ponad 10 tysięcy członkiń, Polki zmuszone były do działań konspiracyjnych, ponieważ w Polsce rozbiorowej nie miały prawa do zrzeszania się.

O wiele bardziej widoczne były sukcesy dziewiętnastowiecznych emancypantek w innych dziedzinach, niż polityczna. Polki stosunkowo wcześnie wywalczyły sobie dostęp do edukacji na poziomie uniwersyteckim oraz dostęp do pracy zawodowej dla kobiet z klasy średniej. Prawa polityczne były również jednym z celów pierwszej fali polskiego ruchu kobiecego, lecz sposób wyrażania tego celu zależny był od okoliczności politycznych.

Najwięcej przestrzeni do działania miały emancypantki galicyjskie. Podpisy pod petycjami o prawa wyborcze były tą formą działania, która dała się zauważyć od lat 80. XIX wieku we Lwowie i w Krakowie. Bardziej spektakularną akcją było utworzenie Kobiecego Komitetu Wyborczego i zorganizowanie kampanii wyborczej znanej malarki lwowskiej, Marii Dulębianki, jako kandydatki w wyborach do Sejmu Galicyjskiego w 1907 roku.

Równolegle trwała praca koncepcyjno-strategczna. Na forum „Steru” i innych pism trwała dyskusja na temat praw wyborczych dla kobiet oraz polemika z narodowcami i socjalistami. Narodowcy odmawiali poparcia dla praw wyborczych dla kobiet, argumentując, że wyzwolenie narodowe jest najważniejsze i wobec niego wszystkie inne sprawy powinny zostać odsunięte na dalszy plan. Socjaliści z kolei odmawiali swojego poparcia twierdząc, że najważniejsza jest walka klasowa, a postulaty feministek wprowadzają rozłam w tej walce.

Emancypantki dziewiętnastowieczne wypracowały własny, oryginalny koncept. Nie domagały się „równych praw” lecz „praw bez różnicy płci”. Nie chciały „równać” do mężczyzn, lecz żądały, by nie wprowadzać niesprawiedliwego rozróżnienia pomiędzy kobietami i mężczyznami w dostępie do praw politycznych.

W 1917 roku, gdy restytucja państwa polskiego stawała się coraz bardziej realna, emancypantki z trzech zaborów zorganizowały w Warszawie konspiracyjny kongres delegatek z trzech zaborów, uchwaliły petycję o prawa wyborcze kobiet i wybrały delegację, która tę petycję dostarczyła marszałkowi Piłsudskiemu. Fakt zorganizowania tego kongresu, w warunkach wojny i konspiracji, pokazuje siłę organizacyjną dawnych emancypantek. Mimo braku możliwości jawnego działania, stworzyły w warunkach konspiracyjnych sprawną i skutecznie działającą sieć.

Pierwsze wybory były dużym rozczarowaniem dla polskich sufrażystek. Komitety wyborcze umieściły je na najniższych miejscach na listach wyborczych i liczba wybranych do Sejmu kobiet nie przekroczyła 1,5%. Podobnie wyglądał procentowy udział kobiet w Sejmie w całym międzywojniu. Posłanki znacznie wyprzedzały posłów pod względem wykształcenia. W sejmie ustawodawczym

Po II wojnie światowej, do 1989 roku, w Polsce panował ustrój jednopartyjny i nie istniała swoboda zrzeszania. Sejm istniał nadal, lecz nie w funkcji ustawodawczej, gdyż partia komunistyczna dysponowała pełną władzą, lecz najwyżej w funkcji konsultacyjnej. W inny sposób był też wybierany. Istniała tylko jedna lista wyborcza i w praktyce albo głosowało się na całą listę, albo wcale. Skreślenia nie miały większego sensu, gdyż i tak nie było alternatywnych list kandydatow / kandydatek. W sejmie z okresu Polski komunistycznej przewidziany był stały, wysoki odsetek miejsc dla kobiet, ok. 20%. W ostatnich kadencjach tego sejmu widoczne były dysproporcje pomiędzy wiekiem i wykształceniem posłanek a posłów. Odwrotnie, niż w pierwszym sejmie RP, średnia wykształcenia i wieku posłanek była wyraźnie niższa, niż posłów.

Po pierwszych, częściowo wolnych wyborach 1989 roku, w Sejmie znalazło się 13 % kobiet. Liczba ta spadła do 10 % w następnej kadencji, w której Sejm uchwalił restrykcyjną dla kobiet ustawę antyaborcyjną. Dopiero po wyborach w 2001 roku, roku niespotykanego dotąd zaangażowania ruchu kobiecego we wspieranie aktywności politycznej kobiet, liczba posłanek z 13% wzrosła skokowo do 20% i odtąd utrzymuje się na tym poziomie.

Wystawę można oglądać:

Szczecin, ul. Podgórna 15/16, Książnica Pomorska, II p, od 7.01. do 25.01.2008 Towarzyszyła jej debata pt. „90 lat minęło… Polityka i płeć wczoraj i dziś”, w której wzięły udział znane szczecińskie polityczki: Aleksandra Koś, Elżbieta Romeo i Małgorzata Rohde. Debatę zorganizowała Jadwiga Mielcarek, a poprowadziła Ewa Majewska.

Klub „Alter Ego”, 17 stycznia 2008 r.

Gdańsk, ul. Wita Stwosza 53, w holu Biblioteki Głównej Uniwersytetu Gdańskiego w Gdańsku-Oliwie. Otwarcie wystawy: 7 marca o godz. 16:00. Wystawa będzie czynna w godzinach otwarcia Biblioteki do 23 marca 2008. Otwarciu wystawy towarzyszyła debata z polityczkami pt: "Wybór kobiet",z udzialem Iwony Guzowskiej (PO), Izabeli Jarugi Nowackiej (LiD), Anny Kornackiej (Partia Kobiet) oraz Beaty Maciejewskiej (Zieloni 2004). Piątek, 7.03. 2008, godz. 17. Wydział Prawa i Administracji, Audytorium C, ul. Bażyńskiego 6, Gdańsk. Wystawe i debate organizuja Koło Naukowe Gender Studies UG i Studenckie Koło Naukowe KRATOS.

Kraków, ul. Grodzka 52, sala kominkowa Instytutu Socjologii UJ. Otwarcie wystawy: 8 grudnia 2008 r. Wystawa jest dostępna do końca stycznia 2009 r. Otwarciu wystawy towarzyszy odczyt Anny Piwowarskiej oraz dyskusja na temat uczestniczenia kobiet w polityce z udziałem prof. Krystyny Slany, dr Beaty Kowalskiej, dr Sławomiry Walczewskiej, red. Zadry, Beaty Kozak. Wystawą opiekuje się i spotkanie przygotowała Sekcja Gender Kola Naukowego Studentow Socjologii Uniwersytetu Jagiellonskiego.

Katowice, Centrum Sztuki Filmowej przy ul. Sokolskiej 66. Wystawa prezentowana jest do 18 marca 2009 r. Otwarcie wystawy odbędzie się dnia 6 marca 2009 w ramach Feminostrady, przeglądu filmow o tematyce kobiecej, zorganizowanego przez Stowarzyszenie Kobiet Aktywnych z Sosnowca oraz Centrum Sztuki Filmowej w Katowicach.

Kraków, Centrum Kultury Żydowskiej przy ul. Meiselsa 17. Wystawę można oglądać od 18 maja 2009 r. do końca maja, w godz. od 10:00 do 18:00 (w weekend do godz. 14:00). W tematykę wystawy wprowadzi dr Sławomira Walczewska. Przewidziana jest też dyskusja przy lampce wina o aktywnym obywatelstwie.

Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.


Menu	Wystawa